Centralne KRUPÓWKI

wczoraj i dziś

Krupówki od skrzyżowania z ulicami Kościuszki i Zaruskiego do oczka wodnego przy zbiegu ulic Piłsudskiego i Staszica. Przy każdym miejscu przesuń suwak na zdjęciu żeby porównać jak wyglądało wczoraj i jak wygląda dziś.

Krupówki 23 / Kościuszki 2

Na rogu ulic Kościuszki i Krupówki, vis a vis Poczty Głównej, znajduje się wybudowany w 1922 roku budynek Podhalańskiego Banku Spółdzielczego. Bank kontynuuje tradycje Towarzystwa Zaliczkowego założonego w 1882 roku z inicjatywy Tytusa Chałubińskiego. Obecnie Podhalański Bank Spółdzielczy ma filie w kilku miejscowościach Podhala.

Podhalański Bank Spółdzielczy współcześnie Podhalański Bank Spółdzielczy na archiwalnym zdjęciu
Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe / własna.

Krupówki 20 Poczta Główna

Po prawej stronie stoi gmach poczty – urząd otwarto w czerwcu 1905 roku. Budynek był utrzymany w stylu zakopiańskim, ale w latach 30. dobudowano mu drugie piętro i przy okazji zniszczono wszystkie zdobienia. W latach 2005–2007 przeszedł gruntowną renowację.

Pierwszy urząd pod Tatrami działał w Kuźnicach i obsługiwał tylko dwór i hutę żelaza. Na początku lat 70. XIX wieku, gdy do Zakopanego zaczęli przyjeżdżać letnicy, w domu Józefa Krzeptowskiego przy ul. Kościeliskiej otwarto sezonową pocztę dla gości. Dziś w tym budynku mieści się restauracja U Wnuka.

Pierwszym zakopiańskim listonoszem był Kuba Gąsienica-Kloryk, zwany Poczciarzem. Nie umiał czytać ani pisać, chodził boso, a mimo to listy trafiały do adresatów i to na czas. Jak to robił? Prosił pierwszego spotkanego letnika o odczytanie adresu na kopercie, a każdy kolejny odbiorca podpowiadał mu, dokąd iść z następnym listem.

Budynek Poczty Głównej przy Krupówkach 20 współcześnie Poczta Główna przy Krupówkach w 1935 roku
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 27 kamienica Bujaka

Nieco wyżej, po drugiej stronie deptaka, stoi murowana kamienica zaprojektowana przez Leona Kopkowicza. Przez ponad 60 lat była adresem dobrze znanym każdemu polskiemu narciarzowi. Od 1936 roku na pierwszym piętrze działał tu zakład Franciszka Bujaka, jeden z najpopularniejszych w Polsce warsztatów naprawy i montażu nart. Wcześniej, przez dziesięć lat, zakład mieścił się w niewielkim domku obok.

Same narty powstawały w fabryce Bujaka w Jaszczurówce. Przy Krupówkach można je było kupić albo wypożyczyć, podobnie jak sanki i wszelkie akcesoria narciarskie. Sklep oferował też ogromny wybór sprzętu i odzieży turystycznej. Pod koniec XX wieku interes przestał się opłacać i w 1999 roku zamknięto to miejsce, pamiętające początki polskiego narciarstwa.

Krupówki 27 Dom Bujaka współcześnie Krupówki 27 Dom Bujaka na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 29 i 31

W latach 1926–1936 sklep i warsztat (ski-service) Franciszka Bujaka działał w małym, drewnianym domu, położonym poniżej kamienicy Krupówki 31. W tym miejscu kilka budek handlowych działało aż do 2001 roku, kiedy w ich miejscu powstał Pasaż Handlowy Krupówki 29. Znajduje się tu kilkanaście sklepów oraz restauracja, a pasaż łączy Krupówki z parkingiem przy ul. 3 Maja.

Krupówki 29 pasaż handlowy Krupówki 29 pierwszy sklep Bujaka
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 24-26

Po przeciwnej stronie Krupówek, pod numerem 24 znajduje się kamienica z 1932 roku, znana jako kamienica Augustynkowej, w której przez wiele lat działała kultowa kawiarnia Szarotka, zwana przez zakopiańczyków Dziurką. Jednym z częstych gości kawiarni był Kornel Makuszyński.

W miejscu sąsiedniego budynku, w którym obecnie jest restauracja McDonald's (otwarta w 1995 roku) oraz restauracja Kolorowa, znajdowała się chałupa zbudowana w latach 70. XIX w. przez Jana Krzysiaka z pięciu wielkich płazów świerkowych oraz dom Antoniego Krzyżaka z pasmanterią o nazwie Magazyn Towarów Galanteryjnych i Modnych.

Krupówki 24 i 26 współcześnie Krupówki 24 i 26 na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 28 i 35

Powyżej, po prawej stronie znajduje się ładnie odrestaurowany narożny budynek z 1906 roku – dawny hotel Centralny, wybudowany przez Samuela Leistena. Pokoje dla gości znajdowały się na piętrach, a na parterze właściciel prowadził magazyn towarów bławatnych.

Po przeciwnej stronie ulicy, pod numerem 35 Antoni Krzyżak wybudował w 1935 roku charakterystyczną kamienicę. W latach 1936–1990 znajdowała się tutaj największa zakopiańska apteka Pod Białym Orłem, przeniesiona z drewnianego domu Jana Krzeptowskiego.

Krupówki 35 i 28 współcześnie Krupówki 35 i 28 na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Najstarsze kamienice

Trzy najstarsze murowanice (murowane domy) Krupówek to opisany powyżej dawny hotel Centralny (Krupówki 28/Galicy 1), przylegający do niego budynek Morskiego Oka (Krupówki 30) oraz znajdująca się po przeciwnej stronie ulicy kamienica pod numerem 37.

Budynek Krupówki 37 znany jako Kamienica Zwolińskich powstał w 1900 roku. W 1901 roku Leonard Zwoliński otworzył tu swoją księgarnię, która funkcjonowała do 1950 roku. Księgarnia wydawała własne przewodniki, mapy i pocztówki.

Krupówki 28, 30 i 37 współcześnie Krupówki 28, 30 i 37 na archiwalnym zdjęciu
Krupówki 28, 30 i 37. Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 30 Morskie Oko

Murowany budynek hotelu Morskie Oko został uroczyście otwarty w lipcu 1901 roku. Poprzedni, drewniany hotel spłonął podczas wielkiego pożaru, który w styczniu 1898 roku strawił część środkowych Krupówek. Nowy hotel posiadał 60 pokoi, restaurację i kawiarnię z dużą werandą przy samych Krupówkach oraz dużą salę widowiskowo-balową, która aż do zamknięcia w 1978 roku (z powodu zniszczeń dachu dokonanych przez wiatr halny) była jednym z głównych miejsc kulturalnych Zakopanego i jedną z najdłużej działających w Polsce sal widowiskowych.

Krupówki 30 Hotel Morskie Oko współcześnie Krupówki 30 Hotel Morskie Oko na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu / własna.

Krupówki 32 i 41

Po lewej stronie znajduje się niewielki budynek Krupówki 32, w którym na przełomie XIX i XX wieku działał sklep „Pod Palmą” Władysława Łuszczewskiego.

Po drugiej stronie Krupówek, pod numerem 41 znajduje się Bazar Polski, który powstał w latach 1910–1911 z inicjatywy hrabiego Władysława Zamoyskiego, który chciał, żeby w budynku rozwijały się zarówno polski handel, jak i sztuka. Działał tu sklep Spółki Handlowej, a sztuka zagościła od samego początku: w lipcu 1911 roku w nowo otwartym, jeszcze nieukończonym Bazarze Polskim odbyła się wystawa, dzięki czemu mieszcząca się tu dziś Miejska Galeria Sztuki im. Władysława hr. Zamoyskiego jest jedną z najstarszych galerii w Polsce.

Krupówki 32 i 41 współcześnie Krupówki 32 i 41 na archiwalnym zdjęciu
Krupówki 32 i 41. Fot. Fotopolska.eu i własna.

Krupówki 40

Historia tego miejsca zaczyna się w 1905 roku, kiedy Stanisław Karpowicz odkupił od Ferdynanda Muchowicza drewniany budynek przy zakopiańskim deptaku. Mieścił się tam hotel „Sport” i restauracja „Przełęcz”. Karpowicz stale go rozbudowywał. Restaurację otaczały dwie werandy, a na podwórzu były stajnie. W zakopiańskiej prasie z 1928 roku lokal Karpowicza ogłaszał się jako miejsce koncertów i dancingów. Później działał tu znany Cocktail Bar. Po rozbiórce przez wiele lat w tym miejscu straszyła wielka dziura, a w końcu na miejscu dawnego hotelu w 2019 roku otwarto nowoczesną galerię handlową.

Krupówki 40 współcześnie Krupówki 40 na archiwalnym zdjęciu
Krupówki 40. Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe i własna.

Krupówki / Piłsudskiego

Oczko wodne na Foluszowym Potoku i mostek powstały w 1999 r., po generalnym remoncie Krupówek w latach 90. W założeniu miała to być ciekawa sceneria do robienia zdjęć z Giewontem w tle.

Przy ul. Piłsudskiego, tuż obok oczka wodnego, jeszcze do 2009 roku działała stacja paliw – najstarsza w Zakopanem, najpierw pod szyldem CPN, a potem jako Orlen. Grunt pod stację zabrała prawowitym właścicielom władza ludowa. W 2009 roku Orlen zamknął stację, kiedy na mocy wyroku sądu, teren odzyskało dziewiętnastu prawowitych spadkobierców.

Krupówki oczko wodne współcześnie Krupówki oczko wodne na archiwalnym zdjęciu
Fot. Fotopolska.eu (autor Polskup) i własna.
Dom Muzealny Ornak w Zakopanem o zmierzchu

Historię można nie tylko oglądać

W zabytkowym domu Ornak w centrum Zakopanego można zamieszkać na czas urlopu – kilka minut pieszo od Krupówek.

Zobacz Dom Muzealny Ornak

Dalej na spacerze:

Opisy na podstawie przewodnika „Zakopane. Przewodnik historyczny” Macieja Pinkwarta i Lidii Długołęckiej-Pinkwart.